OG‘ZAKI ARIFMETIKANI RIVOJLANTIRISHINING KOGNITIV-NEYROILMIY MEXANIZMLARI
Kalit so‘zlar:
og‘zaki arifmetika; tanaga asoslangan kognitsiya; 4E kognitsiya; kognitiv neyrofan; mexanistik tushuntirish; sezgir davrlar; ishchi xotira; taxminiy sonlar tizimi; neyropedagogika; boshlang‘ich ta’lim.Annotatsiya
Boshlang‘ich maktab yoshidagi bolalarda og‘zaki arifmetik kompetensiyalarning rivojlanishi kognitiv psixologiya, neyrofan va ong falsafasini o‘zaro integratsiyalovchi fanlararo tadqiqot uchun paradigmatik holat hisoblanadi. Mazkur maqolada og‘zaki arifmetika rivojlanishining asosida yotuvchi kognitiv-neyroilmiy mexanizmlarning nazariy jihatdan asoslangan integrativ talqini tanaga asoslangan perseptiv-nevrologik model (EPNM) taklif etiladi hamda ushbu mexanizmlar tashqi muhit ta’siriga eng yuqori darajada moyil bo‘lgan rivojlanishning uchta sezgir davri aniqlanadi. 4E kognitsiya doirasi (tanaga asoslangan, muhitga singdirilgan, faoliyat orqali yuzaga keladigan va kengaytirilgan kognitsiya), kognitiv neyrofandagi mexanistik tushuntirish hamda arifmetik rivojlanishning neyrodevelopmental nazariyasiga tayangan holda, mazkur model 6–10 yosh oralig‘ida protoarifmetik tana resurslari, ishchi xotira arxitekturalari va madaniy jihatdan qo‘llab-quvvatlanadigan strategiyalarning o‘zaro ta’siri natijasida og‘zaki arifmetik kompetensiya qanday shakllanishini yoritib beradi. Tadqiqotda fan falsafasiga oid jihatlarga alohida e’tibor qaratiladi: kognitiv neyrofandagi mexanistik tushuntirishlarning maqomi, tanaga asoslangan yondashuvning yuzaga kelishi bilan bog‘liq nazariy muammolar hamda sezgir davrlarni o‘rganish natijalarining neyropedagogik loyihalash uchun epistemologik ahamiyati tahlil qilinadi.
